โมเดลเศรษฐกิจใหม่ของจีนเมื่อการเอาตัวรอดของมหาอำนาจ กำลังทุบหม้อข้าวแรงงานเอเชีย และบั่นทอนอนาคต Gen Z
เอเชียเคยเป็น “โรงงานของโลก”เป็นภูมิภาคที่การส่งออกและภาคการผลิตทำหน้าที่เป็นบันไดทางสังคม พาคนรุ่นพ่อรุ่นแม่หลุดพ้นจากความยากจน สร้างชนชั้นกลาง และเปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่ฝันถึงชีวิตที่ดีกว่าแต่วันนี้ โมเดลการเติบโตแบบเดิมกำลังถูกสั่นคลอนอย่างรุนแรง ไม่ใช่เพราะเอเชียไม่ขยัน ไม่ใช่เพราะแรงงานไม่มีคุณภาพ แต่เพราะ “กติกาเศรษฐกิจโลก” กำลังเปลี่ยนไป ภายใต้แรงกระเพื่อมจากจีน
โลกกำลังเห็นภาพชัดขึ้นเรื่อยๆ ว่า การปรับตัวของจีนเพื่อเอาตัวรอดทางเศรษฐกิจ กำลังกลายเป็นแรงกดดันมหาศาลต่อประเทศกำลังพัฒนา โดยเฉพาะในเอเชีย และผู้ที่รับแรงกระแทกเต็มๆ ไม่ใช่ใครอื่น คือ แรงงาน และคนรุ่นใหม่ (Gen Z)
วิกฤตซ้อนวิกฤต: เอเชียติดอยู่ตรงกลางเกมมหาอำนาจ
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ประเทศในเอเชียต้องเผชิญแรงกดดันสองด้านพร้อมกันด้านหนึ่งคือ สินค้าจีนราคาถูกจำนวนมหาศาล ที่หลั่งไหลเข้ามาในตลาด ด้วยต้นทุนที่ประเทศอื่นแทบสู้ไม่ได้ อีกด้านหนึ่งคือ ผลพวงจากสงครามการค้าจีน–สหรัฐ และการกลับมาของนโยบายกีดกันทางการค้าภายใต้โดนัลด์ ทรัมป์ ซึ่งทำให้ห่วงโซ่อุปทานโลกปั่นป่วน ประเทศขนาดกลางและเล็กในเอเชียจึงตกอยู่ในสถานะ “หนีไม่พ้น”
– ปิดประเทศก็ไม่ได้
– เปิดประเทศเต็มที่ก็เจ็บหนัก
ผลลัพธ์คือภาคการผลิตที่เคยเป็นหัวใจของการจ้างงาน เริ่มสั่นคลอนพร้อมกันหลายประเทศ
จีนเลือก “ผลิตให้รอด” แม้ต้องส่งแรงกระแทกออกนอกประเทศ
ท่ามกลางวิกฤตภาคอสังหาริมทรัพย์ หนี้ท้องถิ่น และการบริโภคภายในที่อ่อนแรงรัฐบาลจีนตัดสินใจเลือกเดิมพันครั้งใหญ่อัดฉีดภาคการผลิตอย่างเต็มกำลัง โรงงานยังต้องเดินการจ้างงานต้องถูกรักษา การเติบโตต้องมีตัวเลข ผลที่เกิดขึ้นคือ จีนสร้าง ยอดเกินดุลการค้าต่อปีทะลุ 1 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ แม้การส่งออกไปสหรัฐฯ จะชะลอตัวลงก็ตาม เมื่อสหรัฐฯ และยุโรปเริ่มตั้งกำแพง สินค้าส่วนเกินเหล่านี้จึงไหลบ่าเข้าสู่ประเทศเพื่อนบ้านและ Global South อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ จนผู้นำยุโรปอย่าง เอ็มมานูเอล มาครง ต้องออกมาเตือนตรงๆ ว่า
หากจีนไม่จัดการความไม่สมดุลนี้ สหภาพยุโรปอาจต้องใช้มาตรการที่เข้มงวดกว่านี้
อาเซียนรับแรงกระแทกเต็มๆ เมื่อ SME สู้ไม่ไหว
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กลายเป็น “แนวหน้า” ของแรงปะทะทางเศรษฐกิจครั้งนี้ แม้หลายประเทศจะพยายามออกมาตรการจำกัดการนำเข้า
แต่ในโลกของอีคอมเมิร์ซและซัพพลายเชนข้ามพรมแดน มาตรการเหล่านั้นแทบไม่ทันการณ์ ผู้ที่บาดเจ็บหนักที่สุดคือ ผู้ประกอบการรายย่อยและอุตสาหกรรมที่ใช้แรงงานเข้มข้น
อินโดนีเซีย
ตั้งแต่ปี 2022 โรงงานสิ่งทอปิดตัวไปแล้วราว 60 แห่ง แรงงานกว่า 250,000 คนตกงานและมีความเสี่ยงว่าในปี 2025 อาจมีคนหลุดออกจากระบบอีกกว่า 500,000 คน คิดเป็นเกือบ 1 ใน 4 ของทั้งอุตสาหกรรม
ไทย
ภาพไม่ต่างกันมากในช่วงปีที่ผ่านมา โรงงานปิดตัวราว 2,000 แห่ง โดยภาครัฐยอมรับตรงกันว่าสินค้าจีนราคาถูกที่ทะลักเข้ามา เป็นปัจจัยสำคัญ ตำแหน่งงานระดับเริ่มต้นที่เคยเป็น “บันไดชีวิต” ของเด็กจบใหม่ กำลังหายไปอย่างเงียบๆ
China Shock 2.0: ครั้งนี้หนักกว่าเดิม และไม่จำกัดแค่เสื้อผ้า
นักเศรษฐศาสตร์ระดับโลกเริ่มเตือนตรงกันว่า โลกกำลังเข้าสู่ China Shock 2.0 หาก China Shock ครั้งแรก (1999–2007) ทำลายภาคการผลิตสหรัฐฯ และหายไปเกือบ 1 ใน 4 ของตำแหน่งงาน ครั้งที่สองอาจรุนแรงกว่า เพราะไม่ได้หยุดแค่สินค้าแรงงานเข้มข้น แต่กำลังลามไปสู่
– รถยนต์ไฟฟ้า (EV)
– แบตเตอรี่
– หุ่นยนต์
– เทคโนโลยีขั้นสูง
โดยมีรัฐจีนหนุนหลังอย่างเป็นระบบ ผลกระทบจึงไม่ได้จำกัดแค่แรงงานไร้ฝีมือแต่กำลังบั่นทอนโอกาสของคนรุ่นใหม่ที่ลงทุนกับการศึกษาเช่นกัน
เมื่อเศรษฐกิจสะเทือน การเมืองก็สั่นคลอน
ความคับข้องใจทางเศรษฐกิจ ไม่ได้หยุดอยู่แค่ตัวเลข GDP แต่มันสะสมเป็นแรงกดดันทางการเมือง ในหลายประเทศเอเชีย คนรุ่นใหม่เริ่มหมดศรัทธาต่อผู้นำและชนชั้นนำ เพราะรู้สึกว่ารัฐไม่สามารถปกป้องอนาคตของพวกเขาได้ เราเริ่มเห็น
– การประท้วงในอินโดนีเซีย
– กระแสต่อต้านรัฐบาลในฟิลิปปินส์
– แรงกดดันทางการเมืองในเนปาล
– และความไม่พอใจที่คุกรุ่นในอีกหลายประเทศ
เมื่อ Gen Z ไม่มีงาน ไม่มีความมั่นคง และไม่มีความหวัง เสถียรภาพทางการเมืองก็ไม่อาจยืนยาวได้
ทางรอดไม่ใช่แค่ “กันจีน” แต่ต้องยกระดับตัวเอง
แม้จีนเองจะไม่ต้องการทำลายเสถียรภาพของเพื่อนบ้าน และพยายามเรียกร้องความร่วมมือทางเศรษฐกิจมากขึ้น แต่ความจริงคือ จีนก็ยังต้องหาทางรอดของตัวเอง ดังนั้น การแก้ปัญหาด้วยการ “ปิดกั้นสินค้าจีน” เพียงอย่างเดียว อาจไม่เพียงพออีกต่อไป ทางออกที่ยั่งยืนกว่าคือ
– ช่วยผู้ประกอบการหาตลาดใหม่
– เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต
– สร้างเครือข่ายป้องกันทางการค้าระดับภูมิภาค
– และลงทุนจริงจังกับการ Reskill / Upskill แรงงาน
เพราะหากการค้าเสรีไม่สามารถสร้างอนาคตให้คนรุ่นใหม่ได้มันจะไม่ใช่แค่ปัญหาเศรษฐกิจ แต่จะกลายเป็น ชนวนความขัดแย้งทางการเมือง ที่ยากจะควบคุมในระยะยาว
